25 marca 2026
Jeden mózg, dwie półkule… ale czy na pewno dwie świadomości?
Większość z nas słyszała o pacjentach z „rozdzielonym mózgiem” (split-brain). Przecięcie spoidła wielkiego (“autostrady” pomiędzy półkulami) jest czasem konieczne dla przyniesienia ulgi pacjentom z ciężką formą padaczki.
W klasycznych badaniach z lat 60-tych Gazzaniga i Sperry (Nobel!) opisywali fascynujące przypadki: lewa półkula mówi, że nic nie widzi, podczas gdy lewa ręka (sterowana przez prawą półkulę) już sięga po ten przedmiot.
Klasyczne podręczniki psychologii uczą, że człowiek staje się dwiema osobami w jednym ciele. Efekt ten jest też często przywoływany w książkach popularnonaukowych, jako jedna z najbardziej elektryzujących obserwacji dotyczących świadomości. Powstał potężny mit: przetnij mózg, a przetniesz „Ja” na pół.
A co jeśli to nie do końca prawda?
Nowsze badania (m.in. Yaira Pinto z 2017 roku) rzucają nowe światło na ten temat i podważają „model dwóch agentów”. Naukowcy wykonali bardzo dokładne testy na dwóch osobach z potwierdzonym przecięciem spoidła wielkiego. Co się okazało?
Jedność mimo podziału: Nowoczesne testy wykazały, że pacjenci z rozdzielonym mózgiem zachowują pełną jedność percepcji. Potrafią wskazać obiekty z obu pól widzenia, niezależnie od użytej ręki.
Brak „obcego wewnątrz”: Pacjenci nie czują się wewnętrznie podzieleni. Ich uwaga pozostaje jednolita, a nie rozbita na dwa niezależne strumienie.
Podkorowa integracja: Naukowcy sugerują, że za naszą tożsamość i świadomość odpowiadają głębsze struktury mózgu (pień mózgu, wzgórze), które podczas operacji pozostają nienaruszone.
Skąd te różnice między badaniami?
Kluczem może być metodologia. Klasyczne testy były skonstruowane w sposób, który promował izolację funkcji (np. tylko mowa vs tylko ruch konkretną ręką). Pinto i in. zastosowali bardziej nowoczesne podejście, które pozwoliło pacjentom na swobodniejszą interakcję i ujawniło „ukrytą jedność”.
Wniosek?
Świadomość jest znacznie bardziej odporna na uszkodzenia fizyczne, niż nam się wydawało. Nawet bez głównej „autostrady” informacyjnej między półkulami nasze „Ja” zachowuje spójność.
Oczywiście, w tym temacie mogą pojawić się jeszcze nowe dane... ale póki co, kiedy natkniecie się na opis zjawiska dwóch świadomości w jednym mózgu, do wyciąganych wniosków podchodźcie z ostrożnością.
To świetny przykład na to, jak nauka idzie do przodu i weryfikuje własne dogmaty.
Bibliografia dla dociekliwych:
Pinto, Y., et al. (2017). Split brain: divided perception but undivided consciousness. Brain.
Pinto, Y., de Haan, E. H., & Lamme, V. A. (2017). The split-brain phenomenon revisited: A single conscious agent with split perception. Trends in Cognitive Sciences.
Volz, L. J., & Gazzaniga, M. S. (2017). Interaction in isolation: 50 years of insights from split-brain research. Brain.
Treści prezentowane na niniejszej stronie oraz w ramach oferowanych kursów online stanowią wyraz prywatnej działalności edukacyjnej i popularyzatorskiej Michała Boli. Nie są one oficjalnym stanowiskiem Uniwersytetu Jagiellońskiego ani żadnej innej instytucji naukowej, z którą autor jest powiązany zawodowo. Programy szkoleniowe mają charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępują porady medycznej ani terapeutycznej.